Przez globalne ocieplenie dzikie pszczoły i osy wychodzą szybciej z hibernacji i są w gorszej kondycji

Przez globalne ocieplenie dzikie pszczoły i osy wychodzą szybciej z hibernacji i są w gorszej kondycji

Globalne ocieplenie drastycznie przesuwa termin wychodzenia owadów z hibernacji, co utrudnia im dostęp do pokarmu i zmusza do szybszego zużywania zapasów energii. Jak wyjaśniają eksperci z Uniwersytetu w Würzburgu, strategie przetrwania zależą od konkretnego gatunku, ponieważ większość dzikich pszczół i os hibernuje w gniazdach ukrytych na przykład w trzcinie lub drewnie. Gatunki wiosenne, takie jak murarka ogrodowa Osmia bicornis, zimują jako w pełni rozwinięte osobniki dorosłe w kokonach, podczas gdy gatunki letnie, do których należy nożycówka Heriades truncorum, zimują jako przedpoczwarki i muszą dokończyć swój rozwój dopiero wiosną.

Owady wykluwające się zbyt wcześnie z powodu wysokich temperatur mogą nie trafić na okres kwitnienia roślin, którymi się żywią. Co więcej, zimujące dorosłe osobniki są bardziej aktywne metabolicznie i w cieplejszych warunkach znacznie szybciej spalają swoje rezerwy tłuszczu, co drastycznie obniża ich szanse na sukces rozrodczy. Naukowcy przeanalizowali ten problem na podstawie 14 921 osobników pięciu gatunków pszczół i os. Uwzględnili dwa scenariusze temperaturowe, czyli warunki panujące w naturalnych siedliskach owadów oraz kontrolowane warunki eksperymentalne. Owady zostały zebrane ze 161 różnych stanowisk w południowych Niemczech (Bawaria), które charakteryzowały się zróżnicowaniem klimatycznym. Wieloletnia średnia temperatura roczna w tych miejscach wynosiła od 5,9°C do 10°C. Badacze brali również pod uwagę odchylenia temperatury, czyli różnicę między temperaturą, w której owady rozwijały się w roku poprzedzającym wyklucie, a średnią wieloletnią dla danego miejsca.

Po zebraniu gniazd i wspólnym przezimowaniu ich w jednakowych warunkach na zewnątrz, owady przeniesiono do komór klimatycznych, w których symulowano trzy scenariusze pozimowe. Pierwszym z nich były warunki chłodne, które odpowiadały profilowi temperatury najchłodniejszego stanowiska w badanym regionie. Kolejne to warunki ciepłe, odpowiadające profilowi temperatury najcieplejszego stanowiska. Trzeci scenariusz, czyli warunki gorące, symulował zmiany klimatyczne poprzez zwiększenie temperatury najcieplejszego stanowiska o dodatkowe 5°C – badacze oparli ten parametr na prognozach zawartych w literaturze naukowej dotyczącej długoterminowych zmian klimatycznych. Dodatkowo wykorzystano grupę kontrolną, w której owady przebywały na zewnątrz w ciepłym regionie, co stanowiło odpowiednik zabiegu ciepłego, lecz z zachowaniem naturalnych wahań dobowych.

Badania wykazały, że w najcieplejszym scenariuszu wszystkie gatunki wykluwały się najwcześniej, jednak populacje różniły się między sobą w zależności od klimatu regionu pochodzenia. Gatunki wiosenne z cieplejszych terenów pojawiały się szczególnie szybko podczas ciepłej wiosny, zachowując przy tym lepszą kondycję niż ich krewniacy z chłodniejszych regionów. U pszczół wylatujących latem zaobserwowano natomiast odwrotną zależność, gdzie osobniki z chłodniejszych regionów wykluwały się wcześniej, co może być strategią na krótkie lato. Najbardziej alarmujący jest fakt, że samice gatunków letnich w cieplejszych warunkach traciły nawet 34% swojej masy ciała.

Uzyskane wyniki sugerują, że wiosenne gatunki przystosowane do chłodnego klimatu mogą być najbardziej narażone na trwające ocieplenie klimatu. Owady z chłodniejszych regionów pod wpływem nietypowego ciepła szybciej tracą niezbędną energię, co daje im znacznie gorsze warunki na starcie nowego sezonu.

Oprac. Teresa Kobiałka
Źródło: Ganuza, C., Redlich, S., Holzschuh, A., Hovestadt, T., Mitesser, O., Göllner, S., Klein, A., Summ, T., & Steffan-Dewenter, I. (2026). Climatic origin and plasticity shape emergence timing and fitness in bees and wasps under experimental climate regimes. Functional Ecology, 40(5), 1461–1474 . https://doi.org/10.1111/1365-2435.70309

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"