Szczegóły: Aktualności; ze świata; 16 lipiec 2026; 49

Taniec pszczół to rozmowa, a nie monolog! Nowe odkrycie rewolucjonizuje wiedzę o komunikacji w ulu

Dotychczas uważano, że taniec wywijany pszczół miodnych jest procesem jednostronnym – tancerka nadaje sygnał, a odbiorcy go odczytują. Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym PNAS pokazują, że taniec wywijany jest zachowaniem silnie zależnym od obecności innych pszczół.

Taniec pszczół to rozmowa, a nie monolog! Nowe odkrycie rewolucjonizuje wiedzę o komunikacji w ulu

Taniec pszczół to dialog — Fot. Magnific

Dotychczas uważano, że taniec wywijany pszczół miodnych (Apis mellifera), który koduje lokalizację źródła pokarmu, jest procesem jednostronnym – tancerka nadaje sygnał, a bierni odbiorcy go odczytują. Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym „The Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) pokazują, że taniec wywijany nie jest jedynie prostym przekazem informacji, lecz zachowaniem silnie zależnym od obecności innych pszczół. Oznacza to, że w tym złożonym systemie komunikacji informacje płyną w obie strony: od tancerki do obserwatorek oraz od otoczenia do tancerki.

Przebieg badań: Jak naukowcy manipulowali „widownią”?

Międzynarodowy zespół naukowców (w skład którego weszli m.in. Tao Lin, Shihao Dong, James C. Nieh, Lars Chittka i Ken Tan) postanowił zbadać tzw. efekt widza (ang. audience effect), czyli zmianę cech sygnału pod wpływem obecności, składu lub zaangażowania potencjalnych odbiorców. Badacze przeprowadzili dwa główne eksperymenty w specjalnie zaprojektowanych ulach obserwacyjnych:

Eksperyment 1: manipulacja liczebnością. Za pomocą delikatnego urządzenia ssącego badacze regulowali liczebność pszczół w obrębie „parkietu”, czyli strefy, gdzie pszczoły wykonują tańce. W ten sposób stworzyli warunki charakteryzujące się dużą, średnią i małą liczbą potencjalnych odbiorczyń sygnału.
Eksperyment 2: manipulacja wiekiem widowni. Ponieważ bardzo młode robotnice (poniżej 3. dnia życia) nie wykazują zainteresowania tańcem werbunkowym ani nie podążają za tancerkami, eksperymentalnie zastąpiono część dorosłych pszczół obecnych w obrębie „parkietu” młodymi osobnikami. Umożliwiło to utrzymanie stałego zagęszczenia pszczół na powierzchni plastra przy jednoczesnym zmniejszeniu liczby odbiorczyń zdolnych do percepcji i interpretacji sygnałów tanecznych.

Mniej obserwatorów to większy chaos

Analiza precyzji tańca (dokładność wskazywania kierunku oraz odległości od źródła pokarmu) przyniosła zaskakujące rezultaty:

Tancerki znacznie gorzej kodowały kierunek oraz odległość, gdy na parkiecie brakowało aktywnych i potencjalnych obserwatorek.
W drugim eksperymencie, mimo zachowania dużego zagęszczenia na plastrze, obecność młodych pszczół skutkowała identycznym spadkiem precyzji tańca. Dowodzi to, że tancerki nie reagują na ogólne zagęszczenie, lecz specyficznie na liczbę dojrzałych odbiorczyń.
Analiza statystyczna nie wykazała istotnego bezpośredniego wpływu czasu oczekiwania na rozładunek nektaru ani całkowitej liczby kontaktów trofalaktycznych (są to kontakty między pszczołami związane z wymianą pokarmu i przekazywaniem informacji społecznych w kolonii) na precyzję tańca.

Koszt poszukiwania widowni

Dlaczego brak zainteresowania ze strony innych pszczół powoduje, że taniec staje się mniej dokładny? Badacze sugerują, że zjawisko to może wynikać z tendencji do poszukiwania odbiorczyń dla sygnału tanecznego. Gdy tancerka nie ma wokół siebie obserwatorek, staje się niespokojna i zaczyna intensywnie poszukiwać z nimi kontaktu. W efekcie znacząco wydłuża swoje biegi powrotne, czyli fazy pętli między kolejnymi tańcami wywijanymi. Taka pszczoła wędruje po znacznie większym obszarze plastra i spędza na nim o wiele więcej czasu. Ponieważ powierzchnia plastra jest nieregularna, ciągłe przemieszczanie się i zmiana postawy utrudniają zachowanie idealnego wzorca ruchu. Każdy kolejny przebieg tańca wywijanego rozpoczyna się w innym punkcie, co prowadzi do narastania błędów i zwiększenia zmienności zarówno kąta, jak i czasu trwania tańca. Dla porównania, przy licznej widowni biegi powrotne są krótkie i skoncentrowane w jednym miejscu, co pozwala pszczole korzystać ze stałego, bardziej stabilnego punktu oparcia.

Jak tancerka ocenia swoją widownię?

W ciemności ula pszczoły posługują się sygnałami dotykowymi i chemicznymi. Podczas tańca obserwatorki kontaktują się z tancerką za pomocą czułków i ciała, a częstość tych interakcji pozwala jej na bieżąco oceniać liczebność aktywnych odbiorczyń sygnału. Z kolei różnice w profilu chemicznym młodych robotnic i starszych zbieraczek, zwłaszcza w składzie węglowodorów kutykularnych, mogą pomagać tancerce oceniać, czy w otoczeniu znajdują się pszczoły gotowe do podjęcia roli zbieraczek.

Podsumowanie i znaczenie praktyczne

Badanie Lin i in. poszerza nasze rozumienie komunikacji u owadów społecznych, pokazując, że nawet tak dobrze znany system jak taniec wywijany opiera się na dynamicznym sprzężeniu zwrotnym między tancerką a odbiorczyniami sygnału. Dla praktyki pszczelarskiej jest to cenna wskazówka: zaburzenia w strukturze demograficznej rodziny pszczelej, na przykład nagła utrata starszych robotnic wskutek zatruć, mogą bezpośrednio zakłócać wewnętrzny system przekazywania informacji, prowadząc do chaosu komunikacyjnego i obniżenia efektywności zbioru wziątku przez całą kolonię.

Oprac. Teresa Kobiałka
Źródła:
Lin, T., Dong, S., Gu, G., Zhang, F., Ye, X., Wang, T., Wang, Z., Li, J., Nieh, J. C., Chittka, L., & Tan, K. (2026). The audience shapes the information content of the honey bee waggle dance. Proceedings of the National Academy of Sciences, 123(14), e2518687123. https://doi.org/10.1073/pnas.2518687123

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"