fbpx

NEWS:

w wydaniu tradycyjnym (papierowym) strona: 10

Wpływ zmiany klimatu na bazę pokarmową pszczół

W Polsce, w ostatnich kilkudziesięciu latach, coraz mocniej widać wpływ zachodzącej globalnie zmiany klimatu. Rosną średnie temperatury poszczególnych pór roku. Opady coraz częściej pojawiają się w formie krótkotrwałych ulew, rzadziej pada śnieg. Lata bywają bardzo suche. To wszystko przekłada się na funkcjonowanie roślin, a tym samym na wszelkie zależne od nich organizmy – w tym owady zapylające.


Zbyt szybkie zmiany klimatu wpływają negatywnie na wszystkie zapylacze, nie tylko pszczoły miodne.
Fot. Lance Cheung, USDA/flickr (domena publiczna).

Zmiana klimatu w Polsce

W wyniku spalania paliw kopalnych od ponad 200 lat w ziemskiej atmosferze przybywa dwutlenku węgla (CO2). Jego ilość wzrosła w tym okresie z poziomu około 280 do ponad 410 cząsteczek na milion cząsteczek powietrza.

Taka zmiana wpływa bezpośrednio na fizjologię roślin, ale przede wszystkim – na średnią temperaturę naszej planety. W latach 2009-2018 była ona około 0,91-0,96°C wyższa w porównaniu do okresu 1850-1899, przez co ostatnie lata znajdują się na szczycie tabeli rekordowo gorących lat w historii pomiarów meteorologicznych.

W tym samym czasie temperatura nad lądami w Europie wzrosła jednak dużo więcej: o 1,6-1,7°C [EEA, 2019] (rys. 1). Ocieplenie nie rozkłada się bowiem równomiernie na całej kuli ziemskiej.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów


Rysunek 1. Trendy temperatur w Europie pomiędzy 1960 a 2017 rokiem. Obrysowane prostokąty wskazują miejsca, gdzie znajdują się co najmniej 3 stacje pomiarowe. Znaczący długoterminowy trend (5%) jest zaznaczony kropką. Źródło: Europejska Agencja Środowiskowa

Choć wydłużenie sezonu wegetacyjnego wydaje się na pierwszy rzut oka czymś korzystnym w przypadku rolnictwa, to sytuacja nie jest tak prosta. Produkcję rolniczą ograniczają bowiem inne czynniki np.: dostępność wody. W Polsce już teraz obserwuje się wzrost częstotliwości występowania silniejszych susz, a prognozy wskazują na pogarszanie się sytuacji przy dalszym wzroście globalnej temperatury. Do tego wyższe temperatury mogą sprzyjać różnym szkodnikom i chorobom roślin. Część upraw staje się przez to mniej opłacalna, pojawiają się za to inne. To, wraz ze zmianami zachodzącymi w przypadku dziko rosnących roślin, ma oczywiście wpływ na bazę pokarmową pszczół.

Zmiany w kwitnieniu

Wiele badań wskazuje, że zmiana klimatu wpływa na czas kwitnięcia roślin. Wyższe temperatury wiosną mogą skrócić czas kwitnięcia jednych gatunków, a przyspieszyć zakwitanie kwiatów wczesnej i późnej wiosny. Obserwacje prowadzone od lat 60. w Niemczech pokazują na przykład, że wiśnie i jabłonie zaczynają kwitnąć około 2 dni wcześniej każdej kolejnej dekady [EEA, 2016].

W ten sposób okresy kwitnięcia roślin będących wiosennymi źródłami nektaru mogą się na siebie częściowo lub całkowicie nałożyć (np.: drzewa owocowe i mniszek lekarski). Ponieważ wczesna wiosna to na ogół okres ograniczonych źródeł pokarmu, nadmierna jego podaż może spowodować, że pszczoły zaczną szykować się do rójki, co obniża produkcję miodu [Langowska 2017].

Ocieplenie klimatu może jednak także paradoksalnie opóźnić kwitnięcie pewnych ważnych dla zapylaczy roślin: dotyczy to tych gatunków, które wymagają wernalizacji (przechłodzenia) [Byers i Chang, 2017].

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Poszkodowane są również rośliny, ponieważ maleje ilość odwiedzin kwiatów przez owady, a tym samym efektywność zapylania [Morton i Rafferty, 2017, Kehrberger i Holzschuh, 2019].


Rysunek 2. Zmiana klimatu może wpłynąć na warunki podczas rozwoju rodzin pszczół miodnych na wiosnę (1), przesunąć termin największej podaży nektaru, przez co może się on rozminąć z okresem największej liczebności kolonii (2), wpłynąć na dostępność pożywienia podczas okresu przygotowania do zimowania (3).
Źródło: Currie, 2014


Helophilus trivittatus na nawłoci kanadyjskiej. Fot: gbohne/flickr Licencja: CC BY-SA 2.0 Fot. Guido Bohne

Mniej odżywczy pyłek

Ponieważ wszystkie pszczoły, zarówno dzikie, jak i udomowione, pozyskują energię i składniki odżywcze z kwiatów, to każdy czynnik, który wpływa na fizjologię roślin na szeroką skalę, może odbić się potencjalnie na zdrowiu pszczół w dłuższym czasie.

Oprócz wyżej opisanego oddziaływania wyższych temperatur zaobserwowano, że sam rosnący poziom dwutlenku węgla może wpływać na opóźnianie zakwitania roślin, a dodatkowo powodować, że kwiaty są ogólnie mniejsze i mają mniej nektaru.

Ponadto temperatura powietrza i stężenie CO2 w atmosferze wpływają na rodzaj i koncentrację cukrów w nektarze [Hoover, 2012, Byers i Chang, 2017].

Deficyty wody w glebie, wynikające ze zmiany wzorców opadowych, mogą przyspieszać koniec produkcji nektaru w kwiatach, natomiast silne ulewy – niszczyć kwiaty czy ograniczać aktywność pszczół [Langowska 2017].

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Do tego zmiana klimatu wpływa, także poprzez zaburzanie interakcji zapylacze – kwiaty, na skład gatunkowy naturalnych czy półnaturalnych zbiorowisk roślinnych oraz na to, czym obsiewane są pola. W wielu miejscach produkcja roślinna jest przestawiana na uprawy słabo lub w ogóle nienadające się na źródło pożywienia dla pszczół, w Polsce jest to np. kukurydza [Currie, 2014].

Wielu badaczy wskazuje, że kiepskiej jakości dieta (także mało zróżnicowana) może osłabiać układ odpornościowy owadów, prowadząc do tego, że ich organizmy gorzej radzą sobie z pasożytami (np. Varroa destructor) czy są bardziej podatne na szkodliwy wpływ pestycydów [Goulson 2015, Ziska, 2016].


Fot. NRCS, Robert Hathorne /flickr, licencja CC BY-ND 2

O ile więc ogólnie wyższe temperatury, wydłużając sezon, mogą pozwolić na pozyskiwanie większej ilości miodu, to ogólny wpływ ocieplenia klimatu na dobrostan pszczół nie jest już tak oczywisty. Pszczoła miodna jest gatunkiem odpornym, mobilnym, który może korzystać z różnych źródeł pokarmu.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Ograniczenie tempa ocieplania klimatu, przez zmniejszanie emisji gazów cieplarnianych, może więc przynieść korzyści pszczołom i innym zapylaczom, dając im więcej czasu na przystosowanie się do nowych warunków życia [Feehan, 2009, Byers i Chang, 2017].

Anna Sierpińska
popularyzatorka nauki, specjalizacja: wpływ zmiany klimatu na środowisko przyrodnicze. Związana od kilku lat z portalem „Nauka o klimacie” (www.naukaoklimacie.pl)

Źródła:

Byers D. i Chang Sh.-M., Studying plant–pollinator interactions facing climate change and changing environments, Appl Plant Sci., vol. 5(6), 2017

Cook B i in., Divergent responses to spring and winter warming drive community level flowering trends, PNAS vol. 109 (23), str. 9000-9005, 2012

Currie D., Pollinating Insects: Native and Managed Pollinators, materiał konferencyjny, 2014

Feehan J. i in., Climate change in Europe. 1. Impact on terrestrial ecosystems and biodiversity. A review, Agronomy for Sustainable Development vol. 29, 2009, str. 409–421

Goulson D. i in., Bee declines driven by combined stress from parasites, pesticides, and lack of flowers, Science, vol. 347 (6229), 2015

Hoover Sh. i in. Warming, CO2, and nitrogen deposition interactively affect a plant‐pollinator mutualism, Ecology Letters, vol 15, 2012, str. 227-234

Kehrberger S. i Holzschuh A., Warmer temperatures advance flowering in a spring plant more strongly than emergence of two solitary spring bee species, PLoS ONE vol. 14(6), 2019

Kjøhl i in., Potential effects of climate change on crop pollination, raport FAO, 2011

Langowska A.. in., Long-term effect of temperature on honey yield and honeybee phenology, International Journal of Biometeorology vol 61(6), 2017

Morton E. i Rafferty N., Plant–pollinator interactions under climate change: The use of spatial and temporal transplants, Appl Plant Sci. vol. 5(6), 2017

Schenk M. in., Desynchronizations in bee–plant interactions cause severe fitness losses in solitary bees, Journal of Animal Ecology, vol. 87, 2018, str. 139-149

Sulikowska A. i in., Zmienność zasobów termicznych w Polsce w aspekcie obserwowanych zmian klimatu, Acta Sci. Pol. Formatio Circumiectus, vol.15(2), 2016, str.127–139

Tomczyk A i Szyga-Pluta K., Okres wegetacyjny w Polsce w latach 1971-2010, Przegląd Geograficzny, vol. 88, 2016, str. 75-86, 2016

Ziska L. i in., Rising atmospheric CO2 is reducing the protein concentration of a floral pollen source essential for North American bees, Proc Biol Sci. vol. 283 (1828), 2016

Dane Europejskiej Agencji Środowiskowej (EEA)

raport The European environment — state and outlook 2020, EEA, 2019


 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Czym jest ePrenumerata? ePrenumerata to pełny dostęp do książek i numerów czasopisma „Pasieka” w aplikacji mobilnej oraz w serwisie w www.pasieka24.pl Wszystkie numery czasopisma „Pasieka” oraz książek w „Biblioteczce...

Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Ostatnio dodane

Pszczoły zamieszkały w ścisłym centrum Rzeszowa. Powstała #PASIEKAwSercuMiasta! Zdjecie: Paulina...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 05-08-2020

Miód nektarowo-spadziowy Zdrowy miks – czyli miód nektarowo-spadziowy. Miód ten...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 04-08-2020

Piękna akcja rosyjskich pszczelarzy Zdjęcie: user15145147, freepik. Miód dla weterana to...

ze świata

Wielińska Agnieszka - avatar Wielińska Agnieszka, 04-08-2020

Apilandia zaprasza na Wielki Dzień Pszczół! Zdjęcie: Apilandia. Interaktywne Centrum Pszczelarskie...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 03-08-2020

Mniej miodu – wyższa cena Zdjęcie: newfabrika. Mogliśmy się tego spodziewać...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 03-08-2020

Pyłek pszczeli Zdjęcie: Pyłek kwiatowy. Wydawnictwo Pasieka. Wszystkie prawa zastrzeżone. Z...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020

Miód nawłociowy Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. Najpóźniejszy z miodów. Jego pozyskanie wymaga...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020

Miód gryczany Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. Jest świetnym dodatkiem do pierni­ków i...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020

Miód akacjowy Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka W przeciwieństwie do miodu rzepakowego krystalizuje...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020