Z artykułu dowiesz się m.in.:
- które selekty wierzb są najatrakcyjniejsze dla pszczół;
- jak odróżnić wierzbę białą od kruchej;
- czy niektóre wierzby mogą być inwazyjne.
Miododajne i pyłkodajne wierzby, cz. 3.
Polskie osiągnięcia w hodowli wierzb pożytkowych i gromadzeniu
ich zasobów genowych
W poprzedniej części artykułu omówiono lokalizacje, w których świadomie uprawia się wierzby oraz miejsca, z których są one usuwane. Autor opisał także właściwości miodu wierzbowego oraz kluczowe wyzwania towarzyszące pozyskiwaniu tego pożytku. Wspomniano również o wierzbach płaczących, które są lokalnie istotne dla pszczelarstwa miejskiego i podmiejskiego. Tym razem przeczytacie o polskich osiągnięciach w hodowli1 wierzb pożytkowych, w tym tych najlepszych z punktu widzenia pszczelarskiego.
Zdaniem nielicznych pszczelarzy-praktyków, próbujących pozyskiwać miód wierzbowy najcenniejsze dla krajowej gospodarki pasiecznej będą selekty iwy. Nieco gorsze, choć też nader wartościowe, będą wierzby:
- Krzaczaste: purpurowa (inaczej wiklina) Salix purpurea (fot. 1.), wiciowa (konopianka, witwa) S. viminalis, uszata S. aurita, tudzież wierzba migdałowa (trójpręcikowa) S. triandra, syn. Salix amygdalina,
- Drzewiaste: krucha S. fragilis (fot. 2.) oraz biała S. alba (te dwa gatunki są tak podobne, iż mylą się czasem nawet zawodowym architektom zieleni, botanikom czy taksatorom leśnym. Najważniejsze różnice między nimi podsumowano w Tabeli 1) [Teper 2023, Sulborska 2018].
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów| Wierzba | Iwa | Szara (łoza) | Śląska | Uszata |
|---|---|---|---|---|
| Nazwy ludowe i handlowe | Wierzba kozia | Łoza | Brak | Brak |
| Najlepsze wyróżniki | Największe, najpiękniejsze bazie | Pędy dwuletnie i pączki silnie owłosione | Rozwijające się liście wyraźnie czerwone. Kora gładka, szara, na bardzo starych pniach odpada płatami. Na pędach starszych charakterystycznie pęka, jak u leszczyny | Kulisty pokrój, poza tym zmienna w formie, często skarlała w wyższych położeniach górskich |
| Pokrój | Niskie drzewo lub wysoki krzew | Silny krzew | Niskie drzewo lub wysoki krzew | Niski lub średni krzew (1-2 m) o zwieszających pędach, tworzący gęste, regularne kępy |
| Młode gałązki | Najczęściej czerwonobrązowe, rzadko żółtobrązowe, najpierw skąpo owłosione, jednak prędko gołe | Jednoroczne i dwuletnie przyrosty oraz pączki na nich są silne, gęsto kutnerowate | Kora siwa, gładka | Krótkie, cienkie, nagie, czerwonawe bądź żółte |
| Powierzchnia starszych gałęzi | Brak listewek na dwuletnich i starszych | Dwuletnie oraz starsze drewno z listewkami | Brak listewek na dwuletnich i starszych | Z charakterystycznymi wklęsłościami |
| Kształt liścia | Jajowate, blaszka długa na (5)7-11 cm, ogonek liściowy 6-15 mm długości. | Podługowato odwrotnie eliptyczne bądź odwrotnie lancetowate, z niepodwiniętym i niepofałdowanym brzegiem, długie na 5-10 cm długości. Wierzchołek nieskręcony. Nerwy płytko wgłębione toteż wierzch dość gładki | Podługowato odwrotnie jajowate do eliptycznych. Nerwy boczne na szczycie blaszki odchodzą prawie pod kątem prostym | Odwrotnie jajowate bądź podługowato odwrotnie jajowate, długie na 3-5 cm, a 1,5-2,0 szerokie. Nie czernieją w czasie schnięcia w zielniku |
| Owłosienie liścia | Całkowicie wykształcone na spodzie, gęste, filcowate bądź kędzierzawe | brak | Dojrzałe liście kutnerowate tylko na spodzie na nerwach. Włoski nieliczne, proste | Brak danych |
| Ukorzenianie sztobrów | Trudniejsze od reszty wierzb | Łatwe | Łatwe | Trudniejsze od reszty wierzb |
| Miododajność | Bardzo wysoka, ważny pożytek przedwiośnia | Zapewne dość wysoka, choć niższa od uszlachetnionych form iwy. Wymaga dalszych, dokładniejszych badań | Zapewne dość wysoka, choć niższa od uszlachetnionych form iwy. Wymaga dalszych, dokładniejszych badań | Zapewne dość wysoka, choć niższa od uszlachetnionych form iwy. Wymaga dalszych, dokładniejszych badań |
| Pora kwitnienia | Marzec-kwiecień, rusza przed łozą | Marzec-kwiecień, rzadko pierwszy tydzień maja | Maj-czerwiec | Kwiecień-maj |
| Rozmieszczenie w Pl | Równomiernie w całym kraju | Równomiernie w całym kraju | Tylko Karpaty i Sudety | Równomiernie w całym kraju |
| Odmiany uprawne | ‘Curly Locks’, ‘Kilmarnock’, ‘Mas’, ‘Silberglanz’ | ‘Tricolor’ | Brak | ‘Buchelberg’ |
Większość omawianych tu gatunków jest rodzima dla Polski. Jedynie wspomniana wyżej wierzba ostrolistna (kaspijska) S. acutifolia to inwazyjny gatunek obcy, wykorzystywany dawniej do utrwalania lotnych piasków oraz stabilizacji stromych nasypów. Na wilgotne siedliska Polski wkracza czasem wierzba amerykanka S. eriocephala. To klon męski o niejasnym pochodzeniu (zapewne utrwalony mieszaniec dwóch północnoamerykańskich gatunków: wierzby sercowatej S. cordata z wierzbą wdzięczną S. gracilis), sprowadzony w II połowie XX w. na wiklinę do wyplatania koszyków [Tokarska-Guzik i in. 2012]. Niesamowitym z wyglądu, a przy tym względnie częstym w szkółkach, nieinwazyjnym egzotem, lubianym przez niektórych pszczelarzy jest wierzba sachalińska, inaczej smocza Salix udensis (fot. 4.). Nazwa „smocza” zawdzięcza kształtom i kolorystyce gałązek. U najmodniejszej u nas jej odmiany ‘Sekka’ będą one wstęgowato spłaszczone, a zarazem lekko skręcone na końcach, czerwonawe lub zielonawo wybarwione. Słowem – podobne do ogonów baśniowych gadów [Związek Szkółkarzy Polskich 2003].
Adam Kapler
- 1 - Hodowla roślin – nauka oraz ogół działań praktycznych ukierunkowanych na doskonalenie cech dziedzicznych roślin uprawnych i kreowanie nowych, bardziej plennych oraz wartościowych odmian – przyp. red.
