fbpx

NEWS:

PSZCZOŁY PRZED MILIONAMI LAT SKAMIENIAŁOŚCI W BURSZTYNIE

Pytania dotyczące wieku pszczół jako grupy systematycznej, chronologii pojawienia się tych owadów i roślin kwiatowych na Ziemi, a także ewolucji i rozwoju ich społecznych zachowań były od dawna przedmiotem wielu badań i dociekań apidologów i paleoentomologów.

Częściowych odpowiedzi na niektóre pytania mogą dostarczyć inkluzje w bursztynie, głównie bałtyckim, a także dominikańskim. Mimo że bursztyn spotyka się niemal na całym świecie, to w Europie znajdują się jego największe złoża. Znaleźć je można w Rumunii, na Sycylii, a zwłaszcza w Niemczech, Polsce i innych krajach rejonu Morza Bałtyckiego.


Ryc. 1. Próbka bursztynu pod mikroskopem stereoskopowym
(Baker, Chmielewski, Evennett 2003)
fot. J. Kupryjanowicz

Wiek bursztynu bałtyckiego ocenia się na około 40-60 milionów lat. Bursztyn z okresu kredowego, znaleziony w różnych częściach świata, liczy nawet około 120 milionów lat, natomiast najstarszym jest pochodzący z okresu wczesnej kredy bursztyn libański. Jego wiek określa się w przybliżeniu na około 135 milionów lat.

Dla porównania, znacznie...

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Najstarsze z pszczół

Najstarszą stwierdzoną skamieliną pszczelą jest robotnica trygony (Trigona) znaleziona w bursztynie z New Jersey w USA. Jest to okaz z późnego okresu kredowego, czyli sprzed 80 milionów lat, opisany przez Michenera i Grimaldiego w1988 roku jako Trigona prisca, reprezentujący pszczoły bezżądłe (Apidae, Meliponinae). Engel w 2000 roku opisał i włączył ją do nowego rodzaju Cretotrigona.

Kwestia wieku bursztynu i znalezionych w nim skamielin jest jednak ciągle przedmiotem dyskusji i wydaje się, że nie została jeszcze ostatecznie rozstrzygnięta. Niektórzy uważają bowiem, że najstarszymi inkluzjami pszczelimi są te z późnoeoceńskiego bursztynu bałtyckiego, a więc sprzed 40 milionów lat i są oni w opozycji do poglądu wiążącego wiek Trigona z okresem kredowym.


Ryc. 2. Pszczoła
(Apoidea) w bursztynie
bałtyckim. Muzeum
Inkluzji w Bursztynie,
Uniwersytet Gdański
(fot. E. Sontag).



Ryc. 3. Pszczoła
(Apidae) w bursztynie
bałtyckim. Muzeum
Przyrodnicze, Kraków
(fot. W. Krzemiński)



Ryc. 4. Pszczoła Electrapis
krishnorum Engel (Apidae).
Muzeum Ziemi, Warszawa
fot. J. Kupryjanowicz



Z bursztynu bałtyckiego wyodrębniono też kilka gatunków wymarłego już rodzaju Electrapis. Pszczoły te uznano za społeczne ze względu na to, że wiele osobników tego gatunku znaleziono w bursztynie razem w jednym kawałku, a także w związku ze stwierdzeniem u nich aparatu do zbierania pyłku. Pszczoły te są też prawdopodobnie tymi, które używały żywic w konstrukcji gniazda.

Skamieniałości, inaczej fosylia, pszczół z rodzaju Apis (według klasyfikacji Lineusza z 1758 roku) znalezione zostały także w bursztynie. Wiek skamielin Apis mellifera L. sięga od 1,5 do 2 milionów lat. Natomiast osobniki pszczoły miodnej w kopalu z Afryki Wschodniej opisane zostały przez Zeunera i Manninga w 1976 roku i znajdują się w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.

Kawałki bursztynu z inkluzjami pszczelimi (Electrapis krishnorum - Engel, Proplebeia dominicana - Wille et Chandler, Proplebeia sp., a także inne bliżej nieokreślone osobniki Apoidea) można znaleźć jako eksponaty w kilku publicznych i prywatnych muzeach europejskich (ryc. 1 – 6), przykładowo w Gdańsku, Hamburgu, Kaliningradzie, Londynie, Paryżu i Warszawie, a także poza Europą, na przykład w USA.



Skamieniałości pszczół miodnych

Brak jest danych na temat pszczół miodnych z okresu przedoligoceńskiego. Jednym z pierwszych badaczy skamieniałości rodzaju Apis był Cockerell (1866-1948), który w 1907 roku opisał kopalny gatunek Apis henshawi Cockerell. Jego holotyp, najsławniejszą z kopalnych pszczół miodnych, oglądać można w Muzeum Zoologii Porównawczej Uniwersytetu w Harwardzie.

Zeuner i Manning donoszą o stwierdzeniu 17 skamieniałych osobników pszczół miodnych w bursztynie, ale dotychczas rozpoznano i opracowano jedynie 8 lub 9 z nich. Wśród znalezionych dotychczas okazów skamieniałych pszczół tylko jeden należy do żyjącego obecnie gatunku.

Jest to Apis mellifera L. z przełomu okresów plejstocenu i holocenu, a więc sprzed mniej niż 2 milionów lat. Zeuner i Manning donoszą też o osobnikach pszczół znalezionych we wschodnioafrykańskim kopalu, zdeponowanych w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.


Ryc. 5. Pszczoła Proplebeia dominicana (Wille et Chandler)
(Apidae) w bursztynie dominikańskim
fot. J. Kupryjanowicz


Ryc. 6. Pszczoła
Proplebeia sp.
(Apidae) w bursztynie
dominikańskim.
Muzeum Historii
Naturalnej, Londyn
(Baker, Chmielewski,
Evennett 2003)
fot. J. Kupryjanowicz



Cockerell w 1909 roku zbadał kawałek bursztynu z wybrzeża z okolic Yarmouth w Anglii, w którym stwierdził obecność dwóch okazów Apis mellifera L. i omówił ich wiek. Jednakże według niego owady te znajdują się nie w bursztynie sensu stricto, jak dotychczas uważano, lecz w kawałku kopalu i nie pochodzą z terenu Anglii.

Engel w 1998 roku opracował listę różnych skamieniałości pszczelich, poddając je rewizji i wystąpił z hipotezą ewolucyjnego rozwoju rodzaju Apis od ich pojawienia się do chwili obecnej.




Co pojawiło się wcześniej, pszczoły czy rośliny kwiatowe?

Ostatnie badania wykazały, że...

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów


Prof. dr hab. Wit Chmielewski
Oddział Pszczelnictwa ISK, Puławy
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Dr Richard A. Baker

School of Biology, University of Leeds,
Wielka Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Czym jest ePrenumerata? ePrenumerata to pełny dostęp do książek i numerów czasopisma „Pasieka” w aplikacji mobilnej oraz w serwisie w www.pasieka24.pl Wszystkie numery czasopisma „Pasieka” oraz książek w „Biblioteczce...

Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Ostatnio dodane

Pszczoły zamieszkały w ścisłym centrum Rzeszowa. Powstała #PASIEKAwSercuMiasta! Zdjecie: Paulina...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 05-08-2020

Miód nektarowo-spadziowy Zdrowy miks – czyli miód nektarowo-spadziowy. Miód ten...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 04-08-2020

Piękna akcja rosyjskich pszczelarzy Zdjęcie: user15145147, freepik. Miód dla weterana to...

ze świata

Wielińska Agnieszka - avatar Wielińska Agnieszka, 04-08-2020

Apilandia zaprasza na Wielki Dzień Pszczół! Zdjęcie: Apilandia. Interaktywne Centrum Pszczelarskie...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 03-08-2020

Mniej miodu – wyższa cena Zdjęcie: newfabrika. Mogliśmy się tego spodziewać...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 03-08-2020

Pyłek pszczeli Zdjęcie: Pyłek kwiatowy. Wydawnictwo Pasieka. Wszystkie prawa zastrzeżone. Z...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020

Miód nawłociowy Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. Najpóźniejszy z miodów. Jego pozyskanie wymaga...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020

Miód gryczany Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. Jest świetnym dodatkiem do pierni­ków i...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020

Miód akacjowy Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka W przeciwieństwie do miodu rzepakowego krystalizuje...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 31-07-2020