Porównanie sytuacji matki pszczelej w czasie sezonu produkcyjnego i podczas okresu zimowania
Przeglądy rodzin pszczelich prowadzone są od wczesnej wiosny, pospiesznie i ostrożnie, poprzez wiosnę i lato, aż do wczesnej jesieni, znów z pośpiechem i ostrożnością, by tak jak wczesną wiosną nie wychłodzić gniazda i nie spowodować rabunków.
W okresie wczesnej wiosny i wczesnej jesieni, zwanym często okresem produkcyjnym, matka pszczela często jest widziana na plastrach. Spośród pszczół tam obecnych można też wyróżnić te, które tworzą jej świtę. Nietrudno też zaobserwować zarówno składanie jaj przez matkę, jak i przemieszczanie się jej na kolejne plastry.
Fot. Jerzy Jóźwik
Właśnie dlatego w pamięci pszczelarzy utrwalony jest obraz matki pszczelej swobodnie chodzącej po plastrach, intensywnie czerwiącej, obecnej w gnieździe, w którym pszczoły budują plastry, składają w nich zapasy i wychowują czerw. Taki stan trwa jednak w rodzinie pszczelej przez okres nie dłuższy niż pół roku, natomiast przez następną połowę, to jest bezpośrednio przed przystąpieniem do zimowania i podczas tego okresu, sytuacja wygląda zupełnie inaczej.
Podczas zimowania pszczoły robotnice nie odbywają żadnych lotów, lecz tworzą kłąb, w którym temperatura w części zewnętrznej spada do 15° C, a w centrum utrzymuje się na nieprzekraczalnym poziomie 24° C. Wiadomo też, że właśnie w tej części przebywa matka pszczela i pszczoły z jej świty. Przemieszcza się ona w gnieździe tylko wtedy, gdy pszczoły w kłębie przemieszczają się na nowe plastry. Rodzina nie wychowuje czerwiu, lecz matka przez cały okres zimowania zachowuje zdolność do produkcji jaj i sporadycznie to robi. Niektóre z nich składa do komórek, skąd pszczoły najczęściej je usuwają, inne gubi i spadają one na dno ula. Opisane warunki nie wywierają ujemnego wpływu na zdolność matki do intensywnego czerwienia podczas sezonu produkcyjnego.
Warto jednak pamiętać o opisanych, jakże wielkich różnicach w sytuacji matki pszczelej w tych dwóch odmiennych okresach roku. Świadczą one bowiem o znacznej elastyczności zachowania i biologii matek pszczelich. Pomimo opisanych różnic w obu okresach można zaobserwować dwa stałe elementy. Po pierwsze matka pszczela nigdy nie zostaje sama.
Pszczoły ze świty w ciągu całego roku zapewniają jej opiekę, czyszczą, karmią, a także wymieniają z nią feromony (trofalaksja). Po drugie nawet zimą temperatura w otoczeniu matki pszczelej nie spada poniżej 24° C. W tej temperaturze nie dochodzi do jej odrętwienia i umożliwia utrzymanie zdolności do czerwienia.
Porównanie sytuacji, w jakiej znajduje się matka pszczela w dwóch odmiennych okresach roku kalendarzowego, prowadzi do ważnych wniosków praktycznych. Dotyczą one sposobu postępowania z czerwiącymi matkami podczas sezonu produkcyjnego. Badania wykazały, że czewiąca matka pszczela może być podczas sezonu produkcyjnego przez okres dłuższy niż 21 dni przetrzymywana we własnej rodzinie w klateczce hodowlanej, której dwie ściany zrobione są z kraty odgrodowej. Takie zamknięcie matki pozwala na uzyskanie niekiedy bardzo potrzebnej przerwy w wychowie czerwiu przez rodzinę pszczelą. Wykazano też, że podczas sezonu produkcyjnego zapasowe, czerwiące matki pszczele można przechowywać w klateczce z pszczołami w warunkach przypominających sytuację okresu zimowania. Dzięki ograniczonej aktywności pszczół robotnic znacznie zwiększa się ich długowieczność i w konsekwencji wydłuża do 20 dni okres przebywania matki z tym samym zestawem pszczół.
Janina Muszyńska
