Wszystko musi być czyste

Zamiłowanie do czystości i higieny jest u pszczół rzeczą zupełnie naturalną. Pszczoły usuwają ze swojego gniazda wszelkie zanieczyszczenia, pozbywając się przy tym przetrwalników chorób i niektórych stadiów rozwojowych pasożytów i szkodników. Wnętrze ula i powierzchnię wszystkich elementów wyposażenia ula oraz plastry pokrywają cienką warstwą kitu pszczelego, którego składniki hamują rozwój bakterii i grzybów.

Butwiejące i próchniejące elementy ula zgryzają i wynoszą poza ul, a oczyszczoną powierzchnię również kitują, zabezpieczając ją przed dalszą degradacją (przy okazji mogą usunąć niezabezpieczony styropian lub miękką płytę pilśniową). Zabite przez siebie większe zwierzęta, które dostały się do ula, a których nie są w stanie usunąć (gryzonie, szerszenie) również powlekają kitem. Także pokarm, którym odżywiają się pszczoły i karmiony jest czerw, podlega swojego rodzaju odkażaniu. W mleczku pszczelim znajdują się substancje bakteriobójcze (kwas 10-hydroksy- delta- decenowy i lizozym), a w rozcieńczanym miodzie nadtlenek wodoru. Powstaje on pod wpływem działania oksydazy glukozy (enzymu znajdującego się w ślinie wydzielanej przez gruczoły gardzielowe robotnic) właśnie w czasie dodawania wody do miodu, co ma miejsce przy przygotowywaniu pokarmu miodowo-pyłkowego dla starszych larw i wzajemnym karmieniu się pszczół. Natomiast pierzga konserwowana jest kwasem mlekowym, który posiada silne właściwości bakteriobójcze. Okrywa ciała pszczół, impregnowana chityną i substancjami tłuszczowymi, chroni przed wpływem czynników zewnętrznych.

Nienasycone kwasy tłuszczowe występujące w okrywie ciała działają bakteriobójczo i grzybobójczo.

Do ula nie są wpuszczane obce pszczoły, które mogłyby wprowadzić z zewnątrz czynnik chorobotwórczy. Nie są też wpuszczane pszczoły chore na niektóre choroby wirusowe. Często też nie mogą wejść zbieraczki wracające z ładunkiem nektaru i pyłku, który jest zanieczyszczony środkami chemicznymi o intensywnym zapachu.

Pszczoły ulowe, zwłaszcza w silnych rodzinach, szybko usuwają zamarły czerw, który często zawiera miliardy zarodników grzybni lub przetrwalników bakterii. Czyszczą też poplamione kałem wewnętrzne ściany i wyposażenie wewnętrzne ula. Intensywność czyszczenia, określana jako zachowania higieniczne, jest cechą dziedziczną braną pod uwagę w pracy hodowlanej.

Pszczoły więc większość zabiegów higienicznych i dezynfekcyjnych wykonują same. Zjadliwość większości czynników chorobotwórczych jest jednak bardzo wysoka, zwłaszcza w okresach większej podatności pszczół na zachorowania. Dlatego pszczelarz powinien zawsze dbać o higienę w pasiece, nie tylko w momencie wystąpienia chorób. Ważnym elementem służącym utrzymaniu higieny, zapobieganiu i likwidacji chorób jest odkażanie.

Jak odkażamy

W celu usunięcia lub likwidacji form wegetatywnych i przetrwalnikowych organizmów chorobotwórczych stosuje się różne zabiegi odkażające. Dzieli się je na sanityzację, dezynfekcję i sterylizację.
Sanityzacja to mechaniczne oczyszczanie, mycie i płukanie uli, ich wyposażenia, sprzętu pasiecznego i pomieszczeń wykorzystywanych do prac związanych z prowadzeniem pasieki. W efekcie tych zabiegów drobnoustroje chorobotwórcze usuwane są mechanicznie. Ule i sprzęt czyści się mechanicznie z kitu i wosku przed wykonaniem zabiegów dezynfekcyjnych, ponieważ utrudniają one kontakt środka dezynfekcyjnego z odkażaną powierzchnią. Dezynfekcja to zabiegi niszczące wegetatywne formy drobnoustrojów. Sterylizacja niszczy formy wegetatywne i przetrwalniki zarazków.

Najczęściej przeprowadza się odkażanie zapobiegawcze, któremu podlegają ule opuszczone przez pszczoły i przygotowywane do zasiedlenia, używane wyposażenie uli i ramki, sprzęt pasieczny (dłuto, szczoteczka, transportówki), urządzenia do odbioru produktów pszczelich oraz pracownia. W celu zniszczenia spor zarodnikowca pszczelego (Nosema) przechowywane plastry odkaża się lodowatym kwasem octowym, natomiast siarkowanie plastrów ma na celu zniszczenie form rozwojowych moli barciaków.

W trakcie trwania zaraźliwej choroby przeprowadza się odkażanie bieżące, mające na celu zniszczenie zarazków w środowisku bytowania pszczół, na sprzęcie, narzędziach i w produktach pszczelich. Ule i ich wyposażenie są odkażane lub likwidowane, zaś sprzęt i narzędzia pasieczne są sterylizowane. Odkażeniu podlega też pasieczysko. Podobne zabiegi wykonuje się przy odkażaniu końcowym, przeprowadzanym po wygaśnięciu choroby.

Metody fizyczne

Do odkażania stosuje się metody fizyczne i chemiczne. Najczęściej stosowaną metodą fizyczną jest stosowanie wysokiej temperatury przez opalanie, gotowanie i gotowanie pod ciśnieniem. Skuteczne, ale mało praktyczne jest odkażanie promieniami słonecznymi. Promieniowanie ultrafioletowe i podczerwone zawarte w widmie słonecznym działa zabójczo na formy wegetatywne i przetrwalnikowe drobnoustrojów. Odkażanie takie polega na wystawianiu oczyszczonych narzędzi pasiecznych i elementów wyposażenia uli na działanie promieni słonecznych.


[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Sławomir Trzybiński
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Artykuł "Wszystko musi być czyste" ukazał się w czasopiśmie "Pasieka" nr 5/2011, str. 13.


Czasopismo dla pszczelarzy z pasją - Pasieka
Zamów czasopismo
"Pasieka" do domu

Ocena użytkowników: 1 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Co w trawie piszczy...

Kalendarz biodynamiczny 2018
Kalendarz biodynamiczny 2018

Kalendarz biodynamiczny 2018 Dzięki uprzejmości Koła Pszczelarzy we Wronkach, RZP Wlkp. Płn w Chodzieży prezentujemy Państwu pszczelarski kalendarz biodynamiczny, który zawiera wskazówki kied [ ... ]

Czytaj więcej »
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co kolorowa nalepka i pudełko, po co ulotka lub broszura? Jak cię widzą, tak cię piszą i tak chętniej kupują. Ten sam miód, a [ ... ]

Czytaj więcej »
Nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych
Nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych

Zespół Szkół im. Leokadii Bergerowej w Płocku ogłasza nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych dające uprawnienia do prowadzenia gospodarstwa rolniczego i pszczelarskiego 1. RL [ ... ]

Czytaj więcej »
Inne artykuły »

Najczęściej czytane w ostatnich numerach:

Dni Otwarte w firmie Łysoń
Kobiałka Teresa Dni Otwarte w firmie Łysoń

Dni Otwarte w firmie Łysoń 9-11 października 2015 r. po raz dziewiąty odbyły się Dni Otwarte w firmie Łysoń połączone z otwarciem nowej siedziby, 20 rocznicą powstania firmy oraz rozpoczęciem rajdu samochodowego w obronie pszczół w ramach akcji „Miód kupujesz – pszczoły ratujes [ ... ]

Pasieka 6/2015
Co znaczy „pszczoła”?
Gnatkowska Paulina Co znaczy „pszczoła”?

Co znaczy „pszczoła”? Każdy język jest pełen symboli. Użytkownicy języka często posługują się nimi instynktownie. Dziś przyjrzymy się ukrytym znaczeniom, jakie niosą za sobą pszczoła, ul i miód. Przeanalizujemy też kilkanaście, a może nawet kilkadziesiąt przysłów, wyra [ ... ]

Pasieka 6/2015
Krzewy kwitnące wiosną i wczesnym latem

Krzewy kwitnące wiosną i wczesnym latem W niniejszym artykule przedstawiono kontynuację cyklu o krzewach wartościowych z pszczelarskiego punktu widzenia. Mimo że termin kwitnienia opisanych roślin nie jest zbieżny z cyklem wydawniczym „Pasieki” warto już teraz zaplanować przyszłorocz [ ... ]

Pasieka 6/2015