Azja rodzimą krainą wielu gatunków pszczół

W Polsce znany i utrzymywany jest tylko jeden gatunek pszczół – pszczoła miodna (Apis mellifera), zwana też czasem pszczołą zachodnią. Istnieje wiele jej ras, na przykład włoska, kaukaska, kraińska, egipska, afrykańska, kapsztadzka i inne. Są one znane i chowane w wielu krajach Europy, Ameryki
i Afryki.


Wiemy, że w południowo-wschodniej Azji chowa się jeszcze inny gatunek, a mianowicie pszczołę wschodnią (Apis cerana), która też ma wiele ras, na przykład indica, japonica i inne.

Czasem pojawiają się także informacje o tym, że w Azji występują pszczoła olbrzymia (Apis dorsata) i pszczoła karłowa (Apis florea). Właśnie na tych czterech gatunkach pszczół kończy się najczęściej nasza wiedza.

Tymczasem okazało się w ostatnich kilkunastu latach, że w Azji występuje znacznie więcej rozmaitych gatunków pszczół. Zainteresowani nimi naukowcy z Europy i Ameryki prowadzili wiele badań nad biologią i życiem tych do tej pory mało poznanych gatunków.

Wśród nich byli także uczeni polscy, jak na przykład profesor Woyke z Warszawy czy profesor Wilde z Olsztyna wraz z żoną. Wyjeżdżali oni kilkakrotnie do Indii, Nepalu, Tajlandii, na Borneo, do Filipin czy Chin i tam prowadzili badania nad rodzimymi gatunkami pszczół.

W 2006 roku ukazała się książka zatytułowana Asian Honey Bees (Pszczoły azjatyckie). Jej autorami są Australijczyk B. P. Oldroyd i Tajlandczyk S. Wongsiri. Uwzględnia ona wyniki wszystkich wyżej wymienionych badań. Wśród 889 publikacji rozmaitych autorów z całego świata wymienionych w bibliografii znajdują się 22 prace autorów polskich.

Książka jest opracowaniem syntetycznym. Nie podaje się tu szczegółowych opisów kolejnych gatunków pszczół. Przeciwnie, autorzy podzielili ją na rozdziały opisujące różne zagadnienia z życia pszczół, jak na przykład porozumiewanie się, rójka, biologia gniazdowania, choroby i szkodniki czy wzajemne oddziaływanie na siebie pszczół i człowieka. Dopiero wśród tych zagadnień pojawia się porównawczy opis poszczególnych gatunków pszczół w ramach trzech wymienionych niżej grup.

Trzy grupy pszczół

W rodzaju Apis autorzy rozróżniają trzy odrębne grupy traktowane przez niektórych badaczy jako podrodzaje. Są to:

1. Wolno żyjące pszczoły karłowate...

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Rozprzestrzenienie

Poszczególne z wymienionych wyżej gatunków pszczół zasiedlają różne części Azji południowo-wschodniej na mniejszych lub większych przestrzeniach (ryc. 1, 2, 3). Jak widać z mapek, najbardziej rozpowszechnione są Apis florea i Apis dorasta.


ryc. 1. Rozmieszczenie wolno żyjących pszczół karliczek

Apis florea (ryc. 1) spotyka się wszędzie na wybrzeżach Pacyfiku, w Indiach i na półwyspie Malajskim, a Apis dorasta (ryc. 2) w Indiach, na Półwyspie Malajskim i na prawie całym Archipelagu Malajskim.

Pozostałe gatunki mają znacznie mniejszy zasięg, niejednokrotnie ograniczony do tylko jednej wyspy.



ryc. 2. Rozmieszczenie wolno żyjących pszczół olbrzymich


I tak Apis andreniformis (ryc. 1) występuje na Półwyspie Malajskim oraz Sumatrze, Borneo i na Jawie, Apis laboriosa (ryc. 2) zasiedla rejony górskie Nepalu, Butanu, Indii i Chin, Apis dorsata breviligula (ryc. 2) to rodzima pszczoła tylko Filipin, a Apis dorasta binghami (ryc. 2) tylko Sulawesi (dawny Celebes).




ryc. 3. Rozmieszczenie pszczół żyjących w pomieszczeniach



Spośród pszczół żyjących w pomieszczeniach Apis cerana (ryc. 3) występuje w całej lądowej części południowo-wschodniej Azji, Apis koschevnikovi (ryc. 3) jest rodzimą pszczołą południowego krańca Półwyspu Malajskiego oraz Borneo, Sumatry i Jawy, Apis nigrocinta (ryc. 3) występuje tylko na Sulawesi, a Apis nuluensis (ryc. 3) tylko
w środkowej części Borneo.


Pozyskiwanie miodu

Wybieranie miodu u pszczoły olbrzymiej i pszczoły skalnej, których gniazda umieszczone są z reguły bardzo wysoko na drzewach czy gmachach, jest bardzo trudne i niebezpieczne. Mimo to spragnieni miodu tubylcy robią to powszechnie.

Tak zwani łowcy miodu...

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Pozyskiwanie miodu bez niszczenia gniazda

Ryzyko związane z pozyskiwaniem miodu, jak również fakt niszczenia całych gniazd spowodowały podjęcie prób udomowienia pszczoły olbrzymiej. Pszczoły wolno żyjące nie znoszą jednak zamknięcia w jakimkolwiek pomieszczeniu.

Dlatego...

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Apis cerana czy Apis mellifera?

Powszechnie chowana w Azji pszczoła wschodnia Apis cerana produkuje znacznie mniej miodu aniżeli pszczoła miodna, zachodnia Apis mellifera. Dlatego w ostatnich dziesiątkach lat w wielu azjatyckich krajach podjęto próby zastąpienia pszczoły wschodniej naszą, zachodnią.

Początkowo...

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Produkty pszczele

Z produktów pszczelich w wielu krajach Azji spożywa się nie tylko miód, ale i czerw. W niektórych z nich, gdzie w pożywieniu znajduje się wiele owoców, a brakuje białka, czerw jest nawet ważniejszym produktem z pasieki aniżeli miód. Bywa on spożywany albo bezpośrednio, albo jest specjalnie przyrządzany w postaci czegoś w rodzaju pasty czy pasztetu.

Prof. dr hab. Halina Woyke

Literatura

B. P. Oldroyd, S. Wongsiri, Asian Honey Bees, Harvard University Press 2006, pp. 340


Artykuł "Azja rodzimą krainą wielu gatunków pszczół" ukazał się w czasopiśmie "Pasieka" nr 5/2006, str. 24.


Czasopismo dla pszczelarzy z pasją - Pasieka
Zamów czasopismo
"Pasieka" do domu


Co w trawie piszczy...

Międzynarodowa Wystawa Pszczelarska Pszczoła Hanácka

Międzynarodowa Wystawa Pszczelarska Pszczoła Hanácka W dniach 19-20 października 2018 zapraszamy na Międzynarodową Wystawę Pszczelarską związaną z konferencją innowatorów i wynalazców  [ ... ]

Czytaj więcej »
ULmonitor
ULmonitor

ULmonitor www.ulmonitor.pl Pszczelarstwo często kojarzy się przede wszystkim z tradycją. Tradycyjne rzemiosło, tradycyjna czyli naturalna i zdrowa żywność, pszczoły i ich miód towarzysz [ ... ]

Czytaj więcej »
Proporcje cukru do wody oraz objętość uzyskanego syropu
Proporcje cukru do wody oraz objętość uzyskanego syropu

Proporcje cukru do wody oraz objętość uzyskanego syropu
fot. Roman Dudzik Syrop o proporcji 1:1 (1 kg cukru na 1 litr wody)
1 litr syropu zawiera 625 g cukru

Cukier w kilogramach  [ ... ]



Czytaj więcej »
Inne artykuły »